College Sports
Het vijfde jaar: een uitspraak die rosters heropende
Op vrijdag 31 juli deed rechter Charlotte Sweeney van de federale rechtbank in Colorado een uitspraak die in Nederland nauwelijks is opgemerkt, maar die in het Amerikaanse universiteitsbasketbal alles op losse schroeven zette. Ze bepaalde dat elke Division I-atleet die in het seizoen 2022-2023 begon en dit voorjaar zijn vier jaar had volgemaakt, alsnog een vijfde seizoen mag spelen.
Dat klinkt technisch. Het gevolg was dat rosters die in juli al helemaal rond leken, in augustus opnieuw opengingen. Spelers die afscheid hadden genomen, mochten terug. Coaches die hun selectie compleet hadden, kregen ineens weer keuzes. En er ging een extra transferperiode open, van 3 tot 10 augustus, speciaal voor deze groep.
Waar de zaak over ging
In juni 2026 voerde de NCAA een nieuw model in, in de wandelgangen het vijf-voor-vijf-model genoemd. Atleten krijgen daarin vijf seizoenen speeltijd binnen een periode van vijf jaar, gerekend vanaf hun inschrijving of vanaf het studiejaar na hun negentiende verjaardag. Dat model zou pas gaan gelden voor wie zich in het najaar van 2027 inschrijft.
Daarmee viel één lichting tussen wal en schip. De spelers die in 2022 van de middelbare school kwamen, kregen geen extra jaar via de coronaregelingen die hun voorgangers wel hadden, en profiteerden ook niet van de nieuwe regel die na hen inging. Elf van hen stapten naar de rechter, onder aanvoering van Cade Tyson, guard bij Minnesota. Hun argument was dat de NCAA met deze overgang de mededinging onrechtmatig beperkte.
Wat de rechter oordeelde
Sweeney gaf de spelers op alle punten gelijk en verklaarde de zaak bovendien tot class action, waardoor de uitspraak niet alleen geldt voor de elf eisers maar voor iedereen in dezelfde situatie. Het argument van de NCAA dat terugwerkende kracht tot roosterchaos zou leiden, nam ze niet over. De NCAA gaat in beroep.
Enkele uren eerder had een rechtbank in Tennessee al iets vergelijkbaars gedaan voor Jalen Washington, laatstelijk van Vanderbilt, en achttien andere basketballers. Het verschil is dat die uitspraak alleen voor die negentien gold. De uitspraak in Colorado geldt voor iedereen.
Wat het betekent voor de competitie
Het meest zichtbare effect zie je in de ranglijsten. Gonzaga schoof op naar de elfde plaats nadat het twee vijfdejaars binnenhaalde: een speler die vorig seizoen 15,8 punten per wedstrijd maakte bij Dayton, en een tweede die bij Florida State op 13,3 punten en 3,9 rebounds kwam. Dat zijn geen aanvullingen op de bank, dat zijn directe basisspelers.
Florida staat bovenaan in de voorbeschouwingen omdat het zes van zijn zeven beste scorers behoudt. Michigan, dat het toernooi van 2026 won met 37-3, zakte juist weg nadat guard Brandon McCoy Jr. geblesseerd raakte tijdens een buitenlandse tournee. In sommige lijsten staat het inmiddels rond de zestiende plaats, terwijl het in april nog als nummer één begon.
Er zit ook een vreemde bijkomstigheid aan. Omdat de uitspraak geldt voor iedereen die aan de omschrijving voldoet, kan in theorie een speler die op dit moment ongedrafteerd meetraint in een NFL-camp of bij een NBA-zomerteam, alsnog besluiten terug te keren naar de universiteit. Of dat gebeurt is een andere vraag, maar de deur staat open.
Waarom dit groter is dan één regel
De NCAA reageerde met een oproep aan het Congres om de Protect College Sports Act aan te nemen, een wet die de organisatie bescherming zou geven tegen dit soort mededingingszaken. De Big Ten en de SEC schaarden zich diezelfde dag achter dat voorstel. Zelfs als die wet er komt, verandert dat niets aan deze uitspraak, want lopende zaken vallen erbuiten.
Wat je hier ziet is een organisatie die de regels van haar eigen competitie niet meer alleen bepaalt. Eerst was er NIL, waardoor spelers geld mochten verdienen aan hun naam. Toen kwam het transfer portal, waardoor overstappen makkelijk werd. Nu bepaalt een rechter hoe lang iemand mag spelen. Elke keer is de richting dezelfde: de speler krijgt meer ruimte, de bond minder grip.
Wat dit laat zien over organisaties
Er zit een les in die verder gaat dan sport. De NCAA verloor deze zaak niet op de inhoud van de nieuwe regel. Vijf jaar speeltijd in vijf jaar tijd is verdedigbaar en waarschijnlijk beter dan het oude systeem. Ze verloor op de overgang.
Precies één lichting viel buiten zowel de oude als de nieuwe regeling. Niet uit kwaadwillendheid, maar omdat er bij het invoeren niet goed genoeg is nagedacht over wie er tussen de twee systemen in zat. Dat is een fout die ik in organisaties voortdurend tegenkom bij reorganisaties, nieuwe functiehuizen en gewijzigde beoordelingssystemen. De nieuwe opzet klopt, de oude klopte ook, maar de mensen die er precies tussenin zitten worden vergeten.
De praktische vraag bij elke verandering is dus niet alleen of de nieuwe regeling deugt. Het is: wie valt er tussen de oude en de nieuwe situatie in, en wat doen we voor hen? Als je die vraag niet stelt, stelt iemand anders hem later voor je. In dit geval een rechter, zes weken voor het seizoen.